Nieuws
Tozo

Tozo: behoud vertrouwen in mensen en begeleid zzp’ers

Tozo-shutterstock_1456036817.jpg

Verrekenen. Controleren op fraude. Alert zijn op risicoaanvragers. De teneur van het derde Rondetafelgesprek Tozo van beroepsvereniging SAM op dinsdag 24 juni 2020 was heel anders dan in de twee voorgaande sessies. ‘Met stijgende verbazing heb ik een omslag geconstateerd in de benadering van de Tozo-aanvragers’, zegt SAM-directeur Ido van der Meulen. ‘Half april liet staatssecretaris Van Ark nog weten mensen aan te moedigen de Tozo aan te vragen. De regeling moest laagdrempelig zijn en er moest vooral niet te veel worden gecontroleerd. Het lijkt alsof de overheid schrikt van de vrijgevigheid en nu inzet op handhaving en controle. Wij voorspellen dat de dienstverlening vast zal lopen als dit het beleid wordt.’

Mores sociaal domein

SAM, beroepsvereniging voor álle uitvoerders in het sociaal domein (en opvolger van de BvK) heeft vanaf het begin van de coronacrisis regelmatig Rondetafelgesprekken gehouden over knelpunten waarmee uitvoerders te maken krijgen. Een onderwerp dat vaker terugkomt, is de Tozo.
Van der Meulen: ‘We hebben bij het ministerie aangegeven dat het goed is om na te denken over de toekenning. Uitvoerders hebben destijds gepleit voor een redelijke partnertoets en een eerlijker toekenning van Tozo. Voor veel aanvragers die nooit inkomensondersteuning nodig hebben gehad, is de mores van het sociaal domein onbekend. Die mensen moet je begeleiden. Je moet duidelijk maken hoe het werkt en wat de overheid te bieden heeft aan dienstverlening op het vlak van inkomensondersteuning, schuldhulpverlening, werkbegeleiding en zorgondersteuning.’

Netto inkomsten

Een van de belangrijkste knelpunten nu is de verrekening van de Tozo met inkomsten die mensen alsnog hebben gehad. Een aantal deelnemers gaf aan dat het heel veel werk is om maandelijks de vooruitbetalingen te verrekenen met inkomsten. Een nettobedrag is lastig vast te stellen, omdat de berekening daarvan niet altijd duidelijk is. Bovendien kunnen zzp’ers ook te maken krijgen met rekeningen die niet worden betaald vanwege opdrachtgevers die zijn omgevallen. De vraag is: waar moet je dan van uitgaan?
‘Je zag dat een deel van de deelnemers uit wil gaan van vertrouwen. Een ander deel bleef hameren op handhaving en controle. Het ministerie – ook vertegenwoordigd in het gesprek – gaf aan controle en handhaving belangrijk te vinden, maar die verplichtingen zijn minder zwaar dan gebruikelijk. Gemeenten hebben hierbinnen eigen beleidsvrijheid. De verwachting die is gecreëerd bij de introductie van Tozo is een andere – laagdrempelig en ruimhartig – dan hoe er nu mee wordt omgegaan – controle en wantrouwen. Daar gaat het wringen voor de uitvoerders én de aanvragers.’

Later in de problemen

Staatssecretaris van Ark concludeerde half april dat sommige ondernemers schroom voelen en het zo lang mogelijk zelf willen redden. Destijds liet ze weten: ‘Dan antwoord ik: vraag het nou aan! Dit is geen ondernemersrisico. We moeten er samen doorheen.’ Tijdens het Rondetafelgesprek merkten deelnemers op dat sommige zzp’ers eind mei, begin juni pas echt in de problemen kwamen. Ze hebben het te lang volgehouden maar daarna kwamen alle rekeningen en konden ze toch niet overeind blijven. Bij een paar gemeenten wordt dan een uitzondering gemaakt zodat mensen alsnog met terugwerkende kracht een aanvraag kunnen indienen, maar eigenlijk ‘mag’ dat niet.

Bedoeling van Tozo

‘Het is mooi om te zien dat sommige gemeenten naar de bedoeling blijven kijken’, zegt Van der Meulen. ‘Dat is ook wat we hard nodig hebben in deze tijd. Om hoeveel écht misbruik zullen we het nu eenmaal hebben? Eén procent? Laat het vijf procent zijn. Bij fraude handhaven is prima. Mensen uit bedrijfstakken die nu floreren maar wél om ondersteuning aankloppen: daar moet je echt wel op doorvragen. Maar moet je mensen die nét iets te veel hebben gekregen of nét niet goed hun informatie hebben doorgegeven allemaal maar volop achter hun vodden gaan zitten? Met alle gevolgen van dien? Want het is voor mensen ziekmakend als ze in de financiële problemen komen. Nog los van het feit dat terugbetalen van een uitkering hen in de schulden kan storten. Dan ben je ze aan de ene kant kwijt en komen ze aan de andere kant terug. Wij als SAM hameren er continu op: zie het hele sociaal domein in samenhang! Werk niet alleen op je eigen terrein, maar blijf naar de burger kijken die bij jou aanklopt. Uitgaan van verkeerde bedoelingen van mensen werkt niet.’

Vertrouwen en begeleiding

Dat wil niet zeggen dat SAM vindt dat de sluizen opengezet moeten worden. Het is voor de overheid een kans om te laten zien dat die er echt staat voor de burgers en ze vooruit wil helpen. ‘Tozo-aanvragers zijn de mensen met wie je nu een goed contact kunt opbouwen. Het vak van uitvoerder is echt niet gemakkelijk in die zin: je moet altijd je oren en ogen open blijven houden. SAM roept uitvoerders op om niet mee te werken aan wantrouwen en controle, maar het goede gesprek aan te gaan met de mens die je om ondersteuning vraagt. Dat doe je op basis van vertrouwen en je begeleidt mensen. We hebben ze straks weer keihard nodig.’


Onze nieuwsservice

Blijf op de hoogte van ons laatste nieuws en ontvang de agendaservice.